Wat betekent het nieuwe regeerakkoord voor NGO's, buurtinitiatieven en actiegroepen?

Het regeerakkoord van D66, CDA en VVD is niet de frontale aanval op de sociale beweging die het vorige kabinet in de planning had. Zie onze analyse over de plannen van het kabinet Schoof.

Tegelijkertijd zijn niet alle plannen van het vorige kabinet teruggedraaid. En is er geen sprake van een hersteloperatie die de aanval op democratie, die het kabinet Schoof was, weer ongedaan maakt. Ook blijft het met een minderheidskabinet de vraag welke wetten en maatregelen steun krijgen. Er is nog steeds een meerderheid te vinden in de Tweede Kamer die voor het beperken van de bewegingsruimte van maatschappelijke organisaties is. En in elk geval CDA en VVD hebben in het verleden moties gesteund of uitlatingen gedaan, die vijandig ten opzichte van maatschappelijke organisaties en protest waren.

Er zitten zeker positieve plannen in dit regeerakkoord. Zoals het verminderen van de regeldruk op stichtingen en verenigingen, en het herkennen van het belang van maatschappelijke organisaties in internationale samenwerking. Evenals een aantal aangekondigde maatregelen om democratische instituties te versterken, en het stoppen van het fiscaal afstraffen van donaties aan een goed doel. En we zijn voorzichtig positief over de plannen om online haat te bestrijden, en een lobbyregister.

Minderheidscoalitie geeft meer ruimte voor lobby en protest

Het is een experiment, dat minderheidskabinet. We denken wel dat het maatschappelijke organisaties en actiegroepen meer mogelijkheden gaat geven om de uitkomst van stemmingen in de Tweede Kamer te beïnvloeden. Het maakt dat niet alles al vastligt in een coalitieakkoord dat een meerderheid heeft. Daarmee is democratische druk op politieke partijen in de oppositie die nodig zijn om beleid aan een meerderheid te helpen een mogelijkheid geworden. Het blijft afwachten hoe dit uitpakt. De oppositie is verdeeld over 27 progressieve zetels, tegenover een blok van 49 extreemrechtse zetels. En CDA, VVD en D66 laten nadrukkelijk de optie open om die laatsten om steun te vragen.

Democratisch Herstel?

De nieuwe coalitie heeft tal van plannen om de democratie te versterken, en dat was hoog nodig. Wat ons opviel was dat er in die plannen nergens een rol benoemd wordt voor de democratie van onderop. En de essentiële rol die maatschappelijke organisaties spelen in democratie. Maatschappelijke organisaties en activisten spelen een essentiële rol in een open publiek debat. Het zijn gewone mensen die zich organiseren die problemen op de politieke agenda zetten en tegenmacht vormen als de overheid haar macht misbruikt. En die rol staat al jaren onder druk. Het nieuwe kabinet lijkt daar weinig aandacht voor te hebben.

Het recht op protest staat nog steeds onder druk

Veel van de maatregelen die het kabinet Schoof aankondigde om het demonstratierecht in te perken worden niet expliciet teruggedraaid. Het regeerakkoord heeft wel lovende woorden over het belang van demonstratierecht. Tegelijkertijd zegt het: “zoals we de afgelopen tijd zagen, slaat demonstreren soms door in grootschalige verstoring van de openbare orde. Om dit belangrijke recht te waarborgen gaan we de Wet Openbare Manifestaties aanpassen. Burgemeesters krijgen bevoegdheden tot bestuursrechtelijke handhaving of verplaatsing. Ook herzien we de strafbepalingen van de wet, waardoor de strafrechter strafbare feiten gepleegd tijdens demonstraties zwaarder weegt.”

De wetenschappelijke dienst van het Ministerie van Justitie rekende uit dat het hier maximaal om 0,3% van de demonstraties gaat. Niettemin wordt er geïnvesteerd in meer geweldsmiddelen voor de Mobiele Eenheid. De aangekondigde plannen om de politie, en niet langer de rechter, de strafmaat van bepaalde overtredingen te laten bepalen zal ook gevolgen hebben voor activisten, verwachten we. Net als de aangekondigde uitbreiding van de bevoegdheden van de inlichtingendiensten.

Positief nieuws is wel dat D66 en CDA een motie over het recht op anonimiteit tijdens demonstraties steunden. Zorgelijk is dat VVD-er David van Weel de Minister van Justitie blijft. En dat Pieter Heerma Minister van Binnenlandse Zaken wordt. De CDA-er vond in 2020 in een uitzending van WNL de Black Lives Matter protesten 'te polariserend'.

Activisten die naar Nederland vluchten nog steeds in gevaar

Activisten die uit het buitenland naar Nederland vluchten krijgen nog steeds te maken met de PVV wetten die hen opnieuw in gevaar brengen. Als ze protesteren tegen de mensonwaardige omstandigheden in de opvang worden ze daar harder voor gestraft. Hun rechten worden verder ingeperkt. En als Nederlanders hen willen ondersteunen blijft dat strafbaar. En daarmee wordt het werk van maatschappelijke organisaties die migranten ondersteunen steeds riskanter.

Internationale samenwerking

De bezuinigingen van het kabinet-Schoof op internationale samenwerking word slechts met 10% teruggedraaid. En dat betekent dat de situatie van organisaties uit deze sector penibel blijft. Ook de mensenrechtenactivisten en milieuactivisten in het globale zuiden die werden ondersteund door deze organisaties schieten hier niets mee op.

Voor meer achtergronden en andere reacties zie:
Terug naar overzicht